Het ego heeft een slechte naam en dat is eigenlijk best jammer. Tenminste, vanuit Jungiaans perspectief gezien. Die hanteert namelijk een iets andere definitie van het ego dan we in het dagelijks spraakgebruik kennen.
Voor Carl Gustav Jung is het ego het centrum van ons bewustzijnsveld en het voertuig van onze persoonlijke identiteit. Dus alles waar je ‘ik’ tegen zegt. Zonder ego kunnen we niet waarnemen, geen keuzes maken, niet voelen, onze aandacht niet richten, niet herinneren, niets. Het ego is het enige instrument dat we hebben om onze projecties mee terug te nemen, wat de basis is voor bewustwording en persoonlijke ontwikkeling.
Projectie
Projecteren doen we allemaal, niemand uitgezonderd. Om uit te leggen wat projectie is, leen ik graag een uitspraak van Herman Finkers:
Het oog ziet niet wat op het netvlies valt en het oor hoort niet wat het trommelvlies doet trillen, maar wat in het hart ligt.
Herman Finkers
We zien en ervaren de wereld dus niet zoals die is, maar zoals wij zijn. De buitenwereld spiegelt iets aan ons terug, dat we van onszelf (nog) niet kunnen zien. En dat is handig. Want als je weet hoe het werkt, kun je het projectiemechanisme gebruiken om je eigen essentie beter te leren kennen, je innerlijke wonden te helen en regie te krijgen op je proces. Zodat je kunt gaan koersen op je innerlijk kompas. Hier heb je je ego voor nodig. Het kan niet zonder.
Toch klinkt in spirituele kringen vaak het tegenovergestelde advies: laat je ego los.
Wanneer we het ego loslaten, splitsen we iets wezenlijks van onze ziel af. Jung noemde de ziel het Zelf. Dit is de totaliteit van de psyche, bewustzijn èn onbewuste, zowel persoonlijk als collectief. Maar het is ook het centrale besturingscentrum ervan. De motor achter alle psychische activiteit, inclusief de ik-vorming. Ja, u leest het goed. Het Zelf heeft het ego geschapen om zichzelf te kunnen verwerkelijken. Het Zelf (de ziel) heeft het ego nódig om bewust te worden van zichzelf. Ons ego heeft dus een belangrijke taak.
Het ego is een deel van de totaliteit van onze psyche en geschapen met een doel. Wanneer we het ego afwijzen, wijzen we een wezenlijk deel van onszelf af en blokkeren we vermogens die onze ziel nodig heeft om zichzelf tot uitdrukking te brengen in de wereld. We worden dan geregeerd door onbewuste driften. Alles wat je afwijst in jezelf, verdwijnt naar het onbewuste waar het buiten je invloed voortwoekert. Het manifesteert zich via jou in de buitenwereld en meestal niet in de meest aangename vorm. Je gedragingen krijgen dan een hoog gehalte aan ‘de pot verwijt de ketel’. Oftewel de drie vingers die naar je zelf wijzen, wanneer je naar een ander wijst. Het ego is een onmisbaar instrument voor bewustzijnsontwikkeling!
Waar het problematisch wordt
Waar het echter problematisch wordt, is wanneer we ons identificeren met ons ego. Je ergens mee identificeren, betekent dat je jezelf gelijkstelt aan dat ene deel – en daarmee maak je je los van al het andere dat ook bij je hoort. Laat je je identificatie met het ego los, dan kom je ook weer in contact met al die andere aspecten van jezelf en groeit je bewustzijn, en je ego.
In Jungiaans opzicht kan het ego niet groot genoeg zijn.
Men wordt niet verlicht door zich allerlei beelden van licht voor te stellen, maar door zich bewust te worden van de eigen innerlijke duisternis.
Carl Gustav Jung (1865–1961)
Meer lezen vanuit Jungiaans perspectief? Ik heb er een paar prachtige boeken over geschreven.
Er praktisch mee aan de slag? Kijk bij een van mijn activiteiten. Wil je zien welke coaches met deze benadering werken? Bekijk het overzicht van integratieve coaches.
