Wat is de oorzaak van onzekerheid?
Op onbewust niveau geef jij jezelf en anderen een plek in jouw wereldbeeld. Dit kan jou een zeker of onzeker gevoel in sociale situaties geven.
Wat gebeurd er in je hoofd; Wij maken gedachtemensjes of officieel, personificaties.
Geef iemand een pop, en hij of zij weet er meteen een sociaal wezentje van te maken. Je hebt het vast zelf ook wel eens gedaan: met een grappig ander stemmetje praten, namens de pop. En dan vertellen wat het poppetje wil, voelt, gelooft en hoe het zichzelf ziet…
En misschien zie je dat ook nog dagelijks om je heen, wanneer je zoontje met zijn robotachtige poppetje speelt en roept: ‘Ik ben hier om het kwaad op aarde te bestrijden.’ Of wanneer je dochter met haar vriendinnetje de Barbies laten praten.
In onze gedachten kunnen we een persoon maken van alles wat we maar willen: van een pop, een poes, een mobieltje, een auto en vooral ook van echte mensen van vlees en bloed.
Eigenlijk een heel ingewikkeld proces en toch kunnen bijna alle kinderen en natuurlijk ook volwassenen het.
Ze weten dat een persoon, een naam heeft, te zien is, gevoelens ervaart, gedachten heeft, taal beheerst, zelfbesef heeft, ergens een plek in de wereld inneemt en ook nog allerlei andere vermogens heeft.
Al deze dingen moeten aanwezig zijn in een gedachtemens, om iemand als een volwaardig persoon te kunnen beschouwen.
Dit is onmisbaar in contacten met anderen. De ander is dan in iemands gedachten geen dood ding maar een gelijke waarmee men ervaringen en informatie kunt delen.
Ooit heeft men als kind, van ouders, broers, zussen, andere familieleden, de juf op school, vrienden en vijanden eigen gedachtemensjes (personificaties) gemaakt. Je interne ouders, zus, broer enz.
Al die gedachtemensjes zijn onbewust bij iedereen aanwezig.
- Zitten daar veel fijne liefdevolle mensen tussen dan zal dit een positief gevoel geven.
- Heeft iemand veel negatieve personen (gedachtemensjes) in zich opgenomen dan zal dit eerder een negatief gevoel opleveren.
Men kan zich er bewust van worden door aan iemand te denken en te ervaren waar in de ruimte om zich heen die persoon zichtbaar wordt.
Van een ding een gedachtemens (personificatie) maken
Het maken van mensen in je gedachten, hoeft zich niet alleen te beperken tot echte anderen. Ook dode objecten, zoals knuffels kunnen in je gedachten dezelfde behandeling krijgen als levende mensen. Men kan met huisdieren, kamerplanten, speelgoed, de zaak, een laptop, de auto en een computerspel een menselijke relatie hebben.
Denk maar eens aan wat er gebeurt bij het lezen van een roman. Want daarbij gaat het eigenlijk om niets anders dan het bekijken van letters en woorden. De lezer zelf brengt de held van het verhaal tot leven; het is niet de schrijver die dat doet. Pas als de tekst de lezer verleidt om bijna echte mensen achter de woorden te fantaseren, wordt het verhaal interessant.
In de film is het net zo, denk maar aan een Disney film, getekende figuren die net zulke heftige emoties kunnen oproepen als wanneer ze echt waren.
De onbewuste plek, de locatie. De plek die er aan zo’n gedachtemens wordt gegeven is heel belangrijk!
Dat betekent meestal dat de dierbare mensen dichtbij worden gezien, machtige mensen hoog en vijanden ergens ver weg. De plek van de gedachtemens is beslissend over hoe men met iemand omgaat en hoe men zichzelf bij die persoon voelt.
Ziet men iemand heel dichtbij, en is de ooghoogte ongeveer gelijk, dan zou dat een gevoel van liefde kunnen geven.
Is in iemands onbewuste beeld een vijand heel dichtbij en is de ooghoogte hoog dan kan dit angstgevoelens oproepen.
Zo zal een kind wat gepest wordt, de pester meestal dichtbij en groot voor zich zien, ook al is deze in werkelijkheid klein.
Soms zeggen mensen: Ik zie niks!
Dat komt meestal omdat ze het “iets zien” te letterlijk nemen en denken dat je een beeld moet zien zoals je naar een foto kijkt, maar het is een onbewust beeld dat heel vaag kan zijn, of een soort schim of karikatuur. Soms duurt het even voordat men zich bewust wordt van een beeld. Het kan ook als een gevoel ervaren worden, bijvoorbeeld: ik voel dat mijn moeder vlakbij mij is.
Het ik-gevoel en zelfbeeld.
Wanneer mensen over zichzelf nadenken, doen ze hetzelfde als wanneer ze over anderen denken. Daarbij gaat het om de gedachten van de eigen plaats, de eigen gevoelens, de eigen ideeën etc.
Men kan zichzelf voelen, dit noemen we het ik-gevoel. Meestal voelt men het ik-gevoel ergens in het lichaam zoals in de buik of borststreek.
Men kan ook een beeld van zichzelf “zien”, dit noemen we het zelfbeeld. Vaak ziet men het zelfbeeld ergens tussen andere mensen in of dichtbij zichzelf.
Dit zelfbeeld functioneert volledig onbewust maar is enorm belangrijk in het sociale verkeer. Men kan in elke situatie een ander zelfbeeld hebben.
Iemand kan een positief zelfbeeld in relatie met een partner hebben en zich thuis zelfverzekerd voelen. Dezelfde persoon kan bij collega’s een negatief zelfbeeld hebben en zich daardoor onzeker voelen in de werksituatie.
Wanneer iemand geen goed zelfbeeld heeft, kan hij zichzelf niet op een positieve manier tussen de anderen plaatsen, iets dat voor grote onzekerheid zorgt (en soms voor acute sociale angsten). Bijvoorbeeld in een nieuwe sociale situatie waar iemand er geen idee van heeft wie hij is tussen al die anderen. Iemand weet dan niet hoe hij zich moet gedragen en voelt zich daar misschien niet veilig.
Negatief zelfbeeld
Soms denken mensen ten onrechte dat ze een negatief zelfbeeld hebben door testen op sociaal media of door een diagnose bij een instelling.
Een negatief zelfbeeld kan iemand in een bepaalde context hebben of in alle contexten.
Vaak is het zelfbeeld niet negatief maar niet goed functionerend. Dan ervaart iemand andere mensen bijvoorbeeld groot waardoor ze zich onzeker voelen. Met de Sociaal Panorama methode kunnen we testen of het echt om een negatief zelfbeeld gaat of om een niet goed functionerend zelfbeeld.
In het 2e geval is dit meestal snel positief te veranderen. Maar ook een negatief zelfbeeld is heel goed te veranderen in een positief zelfbeeld.
Je hoort mensen weleens zeggen: “Ik voel mij dan heel klein” of “Ik kijk tegen hem op“, “Ze kijkt op mij neer“, “Ze zien mij niet staan“. Aan deze uitspraken kun je horen hoe iemand zichzelf onbewust waarneemt.
Wat er in het hoofd en de mentale ruimte gebeurd van slachtoffers van gepest worden, geweld, verkrachting.
Men maakt zelf onbewust een personificatie van de dader, die krijgt een plek in de mentale ruimte. Wanneer men deze personificatie dichtbij ervaart blijft men, onbewust of bewust, last houden van deze persoon.
Dit veroorzaakt veel klachten zoals angst, ptss, vermijding, woede, relatieproblemen, psychosomatische klachten, verslavingen, etc.
Bijvoorbeeld, een volwassene die als kind gepest is, heeft de personificatie (gedachtemens) van de pester nog steeds in het geheugen zitten. De onbewuste plek van deze personificatie bepaald of de volwassene nog steeds bang is om gepest te worden en hierdoor bang is voor anderen, onzeker is en niet voor zichzelf durft op te komen.
Ditzelfde proces gebeurt ook, wanneer men erg strenge of gewelddadige ouders of familie had of te maken heeft of had met een autoriteit of daders. Dit kan ook de oorzaak zijn van het ontstaan van een negatief zelfbeeld.
Gelukkig kunnen we, (Gecertificeerde Sociaal Panorama Consultants) met technieken uit de Sociaal Panorama methode, deze negatieve personificatie(s) veranderen en verplaatsen in de mentale ruimte. Hierdoor verdwijnen de klachten.
Samengevat
- Mensen hebben het onbewuste vermogen om gedachtemensjes te maken, van anderen en van zichzelf.
- Men kan over de anderen denken terwijl deze er in werkelijkheid niet zijn.
- Men kan in fantasie met andere mensen bezig zijn, zonder dat de “echte” anderen ervan weten.
- Mensen kunnen denken dat anderen ze wel of niet aardig vinden terwijl dit de eigen gedachtemensjes zijn.
- Iemand kan bang en onzeker zijn voor en door de eigen gedachtemensjes.
- Mensen kunnen anderen (hun eigen gedachtemensjes) liefhebben, haten, verafschuwen, negeren etc.
- Eenmaal gecreëerde gedachtemens kun je niet meer wegdenken, wel veranderen.
Veranderen:
Het is dus mogelijk om gedachtemensjes, het ik-gevoel en zelfbeelden op een positieve manier te veranderen met behulp van de Sociaal Panorama methode.
Dr. Lucas A. C. Derks
Deze blog is een door mij (Jacqueline Heemskerk) gemaakte eenvoudige versie van het meer wetenschappelijk geschreven artikel: Gedachtemensjes. Een introductie in de onbewuste sociale cognitie, door dr. L.A.C. Derks.
Ik assisteer Lucas sinds 2017 bij de Sociaal Panorama Consultant trainingen in binnen en buitenland. Lucas is sociaal-psycholoog en een van de eerste NLP-trainers in Nederland.
Hij specialiseerde zich op het gebied van de onbewuste sociale cognitie en ontwikkelde het Sociaal Panorama Model en Mental Space Psychology.
Het Sociaal Panorama is een onderdeel van Mental Space Psychology. Meer over MSP kun je lezen op mijn website.
Informatie over de behandeling van onzekerheid en angst: https://coaching-therapie.nl/meer-zelfvertrouwen/
